Η αλοπεριδόλη (Haloperidol) είναι ένα συνθετικό φαρμακευτικό μόριο. Δεν προέρχεται από κάποιο φυτό ή φυσική ουσία, αλλά παράγεται εξ ολοκλήρου με οργανική χημική σύνθεση σε φαρμακευτικά εργαστήρια.
Χημικά ανήκει στην κατηγορία των βουτυροφαινονών (butyrophenones) και έχει μοριακό τύπο:
C₂₁H₂₃ClFNO₂
Η παραγωγή της περιλαμβάνει μια σειρά από αντιδράσεις μεταξύ οργανικών χημικών ενώσεων, οι οποίες οδηγούν στη δημιουργία του τελικού δραστικού μορίου. Δεν κατασκευάζεται από:
- φυτά,
- ζώα,
- μύκητες,
- ή ανθρώπινους ιστούς.
Πώς δρα
Η αλοπεριδόλη είναι ένα τυπικό αντιψυχωσικό. Δρα κυρίως:
- μπλοκάροντας τους υποδοχείς ντοπαμίνης D2 στον εγκέφαλο,
- μειώνοντας την υπερβολική δράση της ντοπαμίνης σε ορισμένες περιοχές.
Για τον λόγο αυτό χρησιμοποιείται στη θεραπεία:
- σχιζοφρένειας,
- οξέων ψυχωτικών επεισοδίων,
- έντονης διέγερσης,
- παραληρήματος σε ορισμένες περιπτώσεις,
- τικ και του συνδρόμου Tourette,
- καθώς και για σοβαρή ναυτία ή εμετό σε ορισμένες περιπτώσεις.
Πότε ανακαλύφθηκε
Η αλοπεριδόλη συντέθηκε για πρώτη φορά το 1958 από τον Βέλγο χημικό Paul Janssen και αποτέλεσε ένα από τα σημαντικότερα αντιψυχωσικά φάρμακα του 20ού αιώνα.
Αν η ερώτησή σου είναι αν βασίστηκε σε κάποια φυσική ουσία ή αν θέλεις να μάθεις πώς ακριβώς γίνεται η χημική της σύνθεση, μπορώ να το εξηγήσω αναλυτικά.
Εξαρτάται από για ποια πάθηση χορηγείται η αλοπεριδόλη. Δεν υπάρχει ένα σταθερό σχήμα που να συνδυάζεται πάντα μαζί της. Ο ψυχίατρος επιλέγει τα φάρμακα ανάλογα με τη διάγνωση και τα συμπτώματα.
Συχνά χρησιμοποιούνται παράλληλα:
- Αντιχολινεργικά (π.χ. βενζεξόλη/τριεξυφαινιδύλη, βιπεριδένη) για την πρόληψη ή αντιμετώπιση των εξωπυραμιδικών παρενεργειών, όπως δυσκαμψία, τρόμος και μυϊκοί σπασμοί.
- Βενζοδιαζεπίνες (π.χ. λοραζεπάμη, διαζεπάμη) όταν υπάρχει έντονο άγχος, διέγερση ή αϋπνία.
- Άλλα αντιψυχωσικά σε ορισμένες ειδικές περιπτώσεις, αν και γενικά αποφεύγεται η μακροχρόνια συγχορήγηση δύο αντιψυχωσικών χωρίς σαφή λόγο.
- Αντικαταθλιπτικά, όταν συνυπάρχει κατάθλιψη ή αγχώδης διαταραχή.
- Σταθεροποιητές διάθεσης (όπως λίθιο ή βαλπροϊκό) σε άτομα με διπολική διαταραχή ή σχιζοσυναισθηματική διαταραχή.
Για τις παρενέργειες
Επειδή η αλοπεριδόλη μπορεί να προκαλέσει κινητικές διαταραχές, αρκετοί ασθενείς λαμβάνουν προσωρινά ένα αντιχολινεργικό φάρμακο. Ωστόσο, αυτό δεν χορηγείται προληπτικά σε όλους, καθώς και αυτά τα φάρμακα έχουν δικές τους ανεπιθύμητες ενέργειες (ξηροστομία, δυσκοιλιότητα, θολή όραση, δυσκολία στην ούρηση, διαταραχές μνήμης).
Αν έχεις στο μυαλό σου μια συγκεκριμένη περίπτωση (π.χ. σχιζοφρένεια, παραλήρημα, άνοια, διπολική διαταραχή ή σύνδρομο Tourette), μπορώ να σου πω ποια είναι τα πιο συνηθισμένα θεραπευτικά σχήματα και γιατί επιλέγονται.
Η αλοπεριδόλη, όταν χρησιμοποιείται για μήνες ή χρόνια, μπορεί να είναι πολύ αποτελεσματική σε ορισμένες ψυχιατρικές παθήσεις, αλλά συνοδεύεται από κινδύνους που απαιτούν τακτική παρακολούθηση. Δεν εμφανίζονται σε όλους τους ασθενείς και η πιθανότητα εξαρτάται από τη δόση, τη διάρκεια της θεραπείας, την ηλικία και άλλους παράγοντες.
Οι σημαντικότερες μακροπρόθεσμες παρενέργειες είναι:
- Όψιμη δυσκινησία (tardive dyskinesia) – η πιο γνωστή μακροχρόνια επιπλοκή.
- Ακούσιες κινήσεις του στόματος, της γλώσσας, των χειλιών ή των άκρων.
- Μπορεί να εμφανιστεί μετά από μήνες ή χρόνια θεραπείας.
- Σε ορισμένους ανθρώπους επιμένει ακόμη και μετά τη διακοπή του φαρμάκου.
- Παρκινσονισμός λόγω φαρμάκου
- Τρόμος.
- Μυϊκή δυσκαμψία.
- Βραδύτητα στις κινήσεις.
- Μικρά, συρτά βήματα.
- Ακαθησία
- Έντονη εσωτερική ανησυχία.
- Δυσκολία να μείνει κάποιος ακίνητος.
- Συχνά περιγράφεται ως μία από τις πιο ενοχλητικές παρενέργειες.
- Ορμονικές αλλαγές (αύξηση προλακτίνης)
- Μειωμένη libido.
- Διαταραχές περιόδου στις γυναίκες.
- Έκκριση γάλακτος από τους μαστούς (γαλακτόρροια).
- Σεξουαλική δυσλειτουργία.
- Μακροχρόνια, μπορεί να επηρεάσει την οστική πυκνότητα.
- Αύξηση βάρους
- Συνήθως είναι μικρότερη από αυτή που προκαλούν ορισμένα νεότερα αντιψυχωσικά, αλλά μπορεί να συμβεί.
- Καταστολή
- Υπνηλία.
- Μειωμένη ενεργητικότητα.
- Δυσκολία στη συγκέντρωση σε ορισμένους ασθενείς.
- Καρδιακές επιδράσεις
- Μπορεί να παρατείνει το διάστημα QT στο ηλεκτροκαρδιογράφημα, αυξάνοντας τον κίνδυνο ορισμένων διαταραχών του καρδιακού ρυθμού, ιδιαίτερα σε υψηλές δόσεις ή όταν συνδυάζεται με άλλα φάρμακα που έχουν παρόμοια δράση.
- Σπάνια αλλά σοβαρή επιπλοκή
- Κακόηθες νευροληπτικό σύνδρομο: υψηλός πυρετός, έντονη μυϊκή δυσκαμψία, μεταβολές στην αρτηριακή πίεση και στη συνείδηση. Είναι επείγουσα κατάσταση, αλλά είναι σπάνια.
Τι παρακολουθούν συνήθως οι γιατροί
Κατά τη μακροχρόνια θεραπεία μπορεί να γίνονται:
- αξιολόγηση για ακούσιες κινήσεις,
- έλεγχος βάρους,
- μέτρηση αρτηριακής πίεσης,
- εξετάσεις για τα επίπεδα προλακτίνης όταν υπάρχουν σχετικά συμπτώματα,
- ηλεκτροκαρδιογράφημα (ΗΚΓ) σε άτομα με καρδιολογικούς παράγοντες κινδύνου ή όταν χρησιμοποιούνται υψηλές δόσεις.
Μπορεί να λαμβάνεται για χρόνια;
Ναι. Υπάρχουν άνθρωποι που λαμβάνουν αλοπεριδόλη για πολλά χρόνια χωρίς σοβαρές επιπλοκές, ιδιαίτερα όταν χρησιμοποιείται στη χαμηλότερη αποτελεσματική δόση και υπάρχει τακτική ιατρική παρακολούθηση. Ωστόσο, ο κίνδυνος εμφάνισης κινητικών διαταραχών, ιδίως της όψιμης δυσκινησίας, αυξάνεται όσο μεγαλώνει η διάρκεια της θεραπείας.
